People

http://www.ck/

Njerezit

Banuesit e Ishujve Cook jane Polinezian. Ishujt e veriut u banuan rreth viteve 800 AD nga perendimi - Samoa dhe Tonga. Grupi i banuesve te jugut jane kryesisht prejardhes nga udhetuesit Ishujet Society dhe Marquesas.

Kur Europianet kishin kontaktin e pare ne shekullin 18, ishujt e jugut kishin nje popullsi te madhe. Rarotonga kishe rreth 8000. Megjithate, semundjet qe sollen Europianet shfarosen shumicen e Rarotongave ne mesin e shekullit 19 dhe uli numrin e popullsise ne me pak se 2000. Qe atehere, shtime periodike nga ishujt te tjere perreth kane formuar popullsine e Rarotongas ne 9000 veta. Popullasia e te gjithe ishujve shkon ne rreth 18,000. Besohet te jene edhe 37,000 banues nga Ishujt Cook qe jetojne ne Zelanden e Re  dhe Australi.

Ishulltaret jane rrace Maori, shume te ngjashem ne kulture dhe gjuhe me Maorit e Zelandes se Re, Maohit e Polinezise France, Maoirt e Ishullit te Pashkeve (te njohur si Rapanui) dhe Kanaka Maoli te Havait.

                                                              

Ne ditet e sotme mendohet qe ishujet e Detit te Jugut jane arritur fillimit nga nje seri dallgesh me imigrues lekure-kaf nga Azia Jug-Lindore midis 5000 dhe 1500 para lindjes se krishtit. Sipas studimeve te fundit nga kerkues te ADN kane dale ne konkluzionin qe paraardhesit e Polinezianeve arriten ne Papua New Guinea para 7000 vitesh. Kjo ishte nje pike referimi e forte per studimet e tyre ne Oqeanin Paqesor Jugor. Evidenca gjenetike eshte qe keta njerez bashkejetuan me Melanezianet perpara se te shkonin drejt lindjes e cila njihet sot si Polinezia pa marre me vete ndonje element gjenetik te Melanezianeve.

Nepermjet kanoeve te sofistikuara ata arriten ne Mikronezi, me pas Fiji dhe me pas, Tonga. Nga aty ata mberriten ne Samoa, ne Tokelau dhe me pas bene nje kthese te madhe ne lindje per ne Markesas. Duke ndjekur nje periudhe konsolidimi, Markezianet vazhduan ne jug dhe perendim rreth 500 drejt Tahitit dhe Ishullit te Pashkeve dhe me pas ne veri te Havait, ne perendim tek Ishujve Cook dhe me pas, ata u zgjeruan drejt Zelandes se Re. Rreth 800 ne 1000 AD, Raiatea ne Ishujt Society u afirmua si qendra e kultures dhe fese dhe dergoi udhetar ne Havai, Cooks ne lindje te arkipelagut Tuamotu qe te sundonin ato ishuj. Ata sollen me vete fene, traditat kulturore, mjekesine si dhe gjuhen, e cila ishte, Maori.

                                                                                      

Sot Ishujt Cook perdorin tre gjuhe: Maori, Anglisht dhe Pukapukan. E fundit e ka origjinen nga Polinezia perendimore dhe lidhet me gjuhen Samoa, Tokelau dhe Niue. Pukapukan cilesohet si nje nga gjuhet me te vjetra te Ishujve Cook sipas profesorit neozelandez dhe kerkuesit, Dr Mary Salisbury, i cili ka punuar shume per te perkthyer biblen ne gjuhen e tyre. Maori e perdorur nga njerezit e Cook perfshin 6 dialekte te cilat jane: Rakahanga/Manihiki, Penrhyn, Mangaia, Rarotonga, Aitutaki dhe Atiu/Mauke/Mitiaro. Pukapukan flitet ne Pukapuka dhe Nassau. Popullsia e Palerston flet Anglisht ne theksin Viktorian. Kjo ndodh sepse Palmerston ka qene i banuar deri ne 1862 nga nje burre Gloucester, William Masters, i cili jetoi aty me 3 grate e tij Polineziane deri sa vdiq ne 1899. Hegjemonia e tij u mor nga njeri prej djemve te tij deri ne 1956 kur i kaloi nipit. Shumica e banuesve quhen Marsters - dikush ka shtuar shkronjen "r" tek emri i tyre origjinal.

Shumica e banuesve jugor te Ishujve Cook jane ne gjendje te komunikojne me ata nga larg. Ka pasur gjithashtu nje influx te konsiderueshem njerezish nga ishujt e jashtem per ne Rarotonga ne kerkim te mundesive dhe kjo ka sjelle me teper homogjenim te gjuhes. Edhe pse jane te dashur dhe paqesor, banuesit e Ishujve Cook, si pershembull Tahitianet dhe te tjere Polineziane jane konservative dhe zakonisht besimtar te cilet i besojn jetes tyre dhe kultures. Nuk adaptohen me kulturen perendimore dhe humbjen e moraleve te njeriut. Misionaret e pare stampuan shenjat e tyre te para ne kto ishuj ne shekullin e 19.